Witam,
Pozwólcie, że wtrącę do tej interesującej dyskusji swoje "trzy grosze" W zasadzie zgadzam się ze stanowiskiem Starego. Jak wiecie, problem ten zajmował mnie swego czasu i dłuuuugo się z nim mierzyłem. Moim zdaniem pika była jednak czymś innym niż lanca. Dla współczesnych rozróżnienie pomiędzy "piką" a "lancą" było czymś tak oczywistym, że nie widzieli potrzeby owej różnicy opisywania. Ponadto (zależnie od autora) stosowano te pojęcia wymiennie (tak jak i inne np pałasz-szabla, kaszkiet-czako-czapka, spodnie-rajtuzy itd). Czynię to zastrzeżenie, aby zaznaczyć, że w kwestii nazewnictwa broni i munduru w epoce nie mamy tu prostych, jasnych i jednoznacznych rozwiązań. Z mojego doświadczenia "archiwalnego" wynika, że pojęcie "pika" pojawia się zawsze w przypadku formacji nowych, nieregularnych (np. pospolitego ruszenia) powoływanych lub przezbrajanych w trakcie wojny, nie było zaś stosowane do uzbrojenia "regularnych" formacji ułańskich. Trzeba pamiętać, że w użyciu była też terminologia z I Rzplitej - czyli kopia i proporzec, które moim zdaniem odnieść należy do lancy a nie do piki. W przypadku broni drzewcowej używanej przez naszą kawalerię w okresie napoleońskim, to oprócz "piki" i "Lancy" pojawiają się określenia "dzida" a nawet "drąg"
Już w 1806 r. kiedy Kosiński zbiera w Bydgoszczy pierwszych dezerterów z pułku "towarzyszy" to pisze, że są uzbrojeni w "proporce", Giełgud z kolei opisuje tych samych "towarzyszy" zorganizowanych już przez Dziewanowskiego w pułk (przyszły 6 puł) jako "kopijników" . W tym samym okresie Garczyński swoim strzelcom konnym dodaje... piki (pisze o nich jako "kawalerii pikinierów"). Czasami niektórzy autorzy (głównie wspomnień) opisując jak Adam Turno jazdę pospolitego ruszenia dają im do rąk lance. Jednak w dokumentach z epoki termin "lanca" czy "proporzec" w przypadku pospolitego ruszenia lub przezbrojonych strzelców konnych jest rzadkością (choć czasami występuje). Bez wątpienia większość używała określenia "pika". Ale tak samo w pismach z epoki autorstwa osób wojskowych czy urzędowych (wyłączam kobiety i osoby niewojskowe jak Niemcewicz) nie spotkałem się, aby ktoś określił broń ułanów jako "pika"...
Moim zdaniem pika była jednak czymś innym niż lanca. Przede wszystkim była dłuższa i służyła do pchnięć. Była na pewno prostrza (a co za tym idzie tańsza) w produkcji od lancy (być moze nie miała wąsów i stopki) stąd uzbrajano w nią "na szybko" nowopowstałe formacje.
Przypuszczam, że odpowiedź na pytanie o różnice pomiędzy piką a lancą leży być może gdzieś w naszych archiwach
pzdr - apacz

_________________
Trzeba być uprzejmym i dowcipnym wieczorem na balu, a nazajutrz rano umieć polec w bitwie
Stendhal

Wydaje mi sie ze to jest oczywiste i nie podlega wiekszej dyskusji. A okreslenie "pika" bylo tylko uzywane potocznie bez wglebiania sie w szczegoly techniczne.
W regularnym wojsku polskim okresu napoleonskiego chyba nie uzywano doslownej piki typu kozackiego. Nawet Krakusi uzywali lance tyle ze byly one bez proporczyka. Np. w ksiazce "Historia 5. Pulku Strzelcow Konnych 1807-1939"- autorzy Edmund Jusko i Maciej Maloziec. Na str.13/14 jest taki opis... "Strzelcy konni, czyli szaserzy wchodzili oprocz huzarow i szwolezerow w sklad lekkiej kawalerii. Uzbrojeni byli w lekko wygiete palasze, pistolety i krotkie karabinki typu tulskiego dlugosci 110cm...". W zwiazku z niedoborem uzbrojenia dalej autorzy ksiazki podaja; "W miedzyczasie plk. Franciszek Garczynski probowal poprawic zaopatrzenie oddzialu w bron oraz zwerbowac do niego (do 5.PSK) miejscowych Polakow (podjal probe utworzenia oddzialu strzelcow pieszych i malego jazdy "pikinierow")....
pzdr.
Gipsy

_________________
"Najjasniejszy Panie, Trzeci Korpus bedzie dla Ciebie zawsze tym, czym Legia Dziesiata dla Cezara".
Marszalek - Ludwik Davout

Moim zdaniem faktycznie używano tych nazw zamiennie.
A tutaj dekret królewski z dnia 14 X 1811,który cytuje Gembarzewski: Postanowiliśmy jeden z pułków konnych lekkiej jazdy wojska naszego saskiego uzbroić w piki, tudzież, aby dla pokazania musztry czterech podoficerów, robienia tą bronią i ćwiczeń się w niej dobrze wiadomych, umiejących razem dostatecznie po niemiecku, z pułku ułanów wojska Księstwa naszego warszawskiego wybranych i do Drezna posłanych zostało, za przybyciem tam swojem, meldować się mają u gen. maj. Giersdorffa, szefa sztabu gen. dla odebrania dalszych zleceń.
Król chyba wiedział, żołnierzy z jaką bronią ogląda na rewii,zanim wydał taki dekret

Wszystko OK, tyle, że podejrzewam, iż oryginał owego dekretu był zapewne wydany po niemiecku, a Gembarzewski zamieścił jego tłumaczenie

_________________
Trzeba być uprzejmym i dowcipnym wieczorem na balu, a nazajutrz rano umieć polec w bitwie
Stendhal

Podaję definicję obu rodzajów broni za Encyklopedią Wojskową i Małą Encyklopedią Wojskową:

Pika- broń drzewcowa, składająca się z długiego drzewca i małego ostrego grotu, używana przez piechotę całej Europy od pocz. XV aż do pocz. XVIII w. Długość piki szwajcarskiej XV-XVII w. dochodziła do 5 m, piki lancknechtów niemieckich XVI w. do 4, 5 m.. Piki krótsze, z ozdobnymi grotami były oznaką godności oficerskiej i podoficerskiej.

Lanca [niem., łac.]-rodzaj broni drzewcowej kawalerii;długie drzewce (ok. 2,8 m.) z osadzonym na nim wąskim grotem oraz proporczykiem; w czasie marszu osadzana w tulei przy strzemieniu i zawieszana na ramieniu za temblak; w Polsce przyjęła się powszechnie na przeł.XVIII i XIX w., używana w kawalerii nar. i pułkach straży przedniej, w XIX w. w niektórych oddziałach jazdy (ułani i szwoleżerowie); w lance była także wyposażona kawaleria II RP 1918-39.

To, że pamiętnikarze z epoki często mylili pojęcia, a w języku potocznym funkcjonowało więcej określeń na tą broń białą, (która w XIX w. nieco już zapomniana, za przyczyną naszych ułanów, lansjerów i szwoleżerów została na nowo spopularyzowana), nie dziwi mnie. Stare określenia, jeszcze z czasów I Rzeczpospolitej o których pisał apacz, już wyszły z obiegu, pojawiały się nowe, określenia-kalki obcojęzyczne- bo za taką chyba należy uznać określenie lanca-język musiał doganiać rzeczywistość (jak dzisiaj). Przecież nawet dziś przeciętny widz rekonstrukcji nie odróżnia ułana od szwoleżera, mundurów z powstania listopadowego od tych z Księstwa Warszawskiego itd.

_________________
(...)Jak cicho, w białym słowniku bez słów
Nie słychać nawet najlżejszego
Szelestu odwracanej kartki,
Z którego by tłumacz skorzystał,
Nim słowa, jakie jeszcze zostały,
Zanikną w nadchodzącej ciemności.
(Ch.Simic "Blues o śnieżnym poranku")

...a jeśli rzecz idzie o Kozaków to mamy jeszcze spisę czyli włócznię (a to również broń drzewcowa) która musiała mieć pod grotem "...coś..." a la hak jak w bosaku, bo inaczej nie można by jej było zaczepiać do wspinania się - to nie tylko cytat z Sienkiewicza i "Ogniem i mieczem" (chlew i Zagłoba na stryszku, a Kozacy myślą po spisach sie tam wdrapać) ale uwaga u Prota Lelewela w "Pamiętniku..." (początek bardzo interesujący o kampanii 1812 roku).
...no cóż słowa wyszły z użycia i straciły sens.

Przy odrobinie złej woli można to wytłumaczyć właśnie w ten sposób.
Ale chyba bardziej uczciwe będzie przyjęcie, że "pamiętnikarz z epoki" miał nieco większe pojęcie o czasach mu współczesnych niż autor, z natury zdawkowego, hasła w encyklopedii, z definicji przeznaczonego dla profanów i - jak się okazuje - zawierającego kilka razy więcej błędów niż zdań.
Mam taką małą prośbę: postaraj się się w swoich tłumaczeniach wyraźnie oznaczać, które definicje pochodzą z "Encyklopedii Wojskowej" lub "Małej Encyklopedii Wojskowej", a które są rzeczywiście warte zainteresowania.

1. okreslenie "pika" bylo tylko uzywane potocznie bez wglebiania sie w szczegoly techniczne
Wszystkie wcześniej napisane posty świadczą o czymś innym. Wystarczy je przeczytać.
2. W regularnym wojsku polskim okresu napoleonskiego chyba nie uzywano doslownej piki typu kozackiego
To oczywiste. Też wystarczy przeczytać wcześniejsze posty.
3. Krakusi uzywali lance tyle ze byly one bez proporczyka
Najwcześniej w lipcu 1813 r. Po wielomiesięcznym szkoleniu.

Pozdrawiam
Stary

W kalendarium:
1804 - Abbas Mirza, perski następca tronu pokonany przez generała Cycjanowa pod Kanagirem.

Brak słowa "został" ew "zostaje". W pierwszej chwili pomyślałem, że się urodził wtedy.
MSZ

_________________
"Sorry, ale taki mamy klimat"

Na stronie głównej pojawiła się nieścisłość przy dacie kapitulacji Koźla w 1807. kapitulacja miała nastąpić 16 VII ale wcześniej podpisano przecież pokój w Tylży, wiec twierdza nie padła.

Na Forum mamy chyba 1814.
Marie Louisy szaleją .

_________________
,,Messieurs,prevenez les grenadiers que le premier d'entre eux qui m'amene un Prussien prissonier ,je le fais fusiller''.Gen.Roguet.Ligny.