Przypisy

1. W. Zajewski, W kręgu Napoleona i rewolucji europejskich, Warszawa 1984, s. 181-182.
2. M. Kujawski, Z bojów polskich w wojnach napoleońskich. Maida, Somosierra, Fuengirola, Albuera, Londyn 1967.
3. Bielecki R., Encyklopedia wojen napoleońskich, Warszawa 2001, s. 182-183.
4. Encyklopedia wojskowa pod red. Ottona Laskowskiego, Warszawa 1932, T II, s. 751.
5. Bardzo tendencyjna praca (tj. antynapoleońska), Z. L. Sulima (pseudonim W. Przyborowskiego), Polacy w Hiszpanii 1808-1812, Warszawa 1888.
6. M. Kukiel, Dzieje oręża polskiego w dobie napoleońskiej 1795-1815, Kraków 1912, s. 230-231.
7. S. Kirkor, Pod sztandarami Napoleona, Londyn 1982, s. 46-49.
8. Kapitulacja zapewniała odwiezienie wojsk francuskich na okrętach angielskich do Francji, co było nie w smak rządowi brytyjskiemu, który później się o tym dowiedział.
9. Pierwszy kontyngent wojsk cesarskich posłanych za Pireneje nie składał się z jednostek przykładających dużą rolę do słowa "dyscyplina".
10. Jest to koncepcja lansowana m.in. przez R. Bieleckiego w pracy Marszałek Ney, Warszawa 1998, s. 82-83.
11. Przy czym niesłuszne wydaje mi się zdanie większości historyków na temat decydującego znaczenia walk w Hiszpanii dla upadku cesarskiego imperium (zdanie to z lubością przytaczane przez angielskich historyków przypisujących Wellingtonowi rolę męża opatrznościowego Europy, co później owocuje pracami w stylu "Lord Wellington. Pogromca Napoleona"- polskiego autora M. K. Dziewanowskiego).
12. Ten ostatni działał często oddzielnie i nie w całości. Wszystkie oddziały Legii Nadwiślańskiej były, mimo wchłonięcia sporej partii świeżego rekruta, bardzo doświadczone, bo składające się w sporej części z żołnierzy walczących od czasów republiki na służbie francuskiej (zwłaszcza pułk ułanów).
13. Wbrew powszechnemu mniemaniu szwoleżerowie na początku nie posiadali lanc. Otrzymali je dopiero po bitwie pod Wagram.
14. Wszystkie te oddziały były na żołdzie francuskim, R. Bielecki, Wielka Armia, Warszawa 1995, s. 459-460.
15. Stan korpusu z 15 I 1810 r. 19317 żołnierzy z tego 3882 w szpitalach, dywizja księstwa 5764 bagnety (1034 w szpitalach). Do października dywizja nie prowadziła ciężkich walk, ale uzupełnienia nie były zbyt duże np. w pierwszych trzech miesiącach 57 ludzi, S. Kirkor, op. cit. s. 41-44.
16. M. Kujawski, op. cit. s. 185.
17. Opinia Blayneya, M. Kujawski, op. cit. s. 187.
18. Stan jednostek angielskich za M. Kujawski, op. cit. załącznik II, s 228.
19. M. Kujawski, op. cit. s. 187.
20. Stan jednostek polskich (bez oficerów) za M. Kujawski, op. cit. załącznik I, s. 227, R. Bielecki, A. Tyszka, Dał nam przykład Bonaparte. Wspomnienia i relacje polskich żołnierzy t. I, Kraków 1984, s. 257.
21. Pisząc strzał bezpośredni mam na myśli taki strzał, kiedy kula nie odbija się od ziemi, R. Bielecki, Wielka Armia, Warszawa 1995, s. 137-138.
22. R. Bielecki, A. Tyszka, op. cit. s. 254-261.
23. W kampanii 1806 chyba nie walczył zbyt dużo, skoro w wojsku ks. był od XII tego roku, PSB, T. XXI, Kraków 1976, s. 436-437. Bagiński pisze, że także w kampaniach 1808 i 1809 r. W. Bagiński, Typy wiarusów napoleońskich, Warszawa 1912, s. 62-63.
24. W. Bagiński, Typy Wiarusów Napoleońskich, Warszawa 1912, s. 62-63,tamże relacja Młokosiewicza
s. 63-72, R. Bielecki, Encyklopedia wojen napoleońskich, s. 408, M. Kujawski, op. cit. s. 190,
K. Wojciechowski, Pamiętniki moje w Hiszpanii, Warszawa 1978, s. 42.
25. M. Kujawski, op. cit. s. 192.
26. R. Bielecki, A. Tyszka, op. cit. s. 256, Młokosiewicz nie wspomina co powiedział, pisze o tym Kujawski op. cit. s. 195.
27. Liczba kilkudziesięciu dział jest wydedukowana w następujący sposób: ówczesne fregaty były uzbrojone w 40-50 dział, brygi kilkanaście, kanonierki kilka, co po podzieleniu przez dwa (dwie burty) i odjęciu kilku dział rufowych daje wyżej wymienioną liczbę.
28. R. Bielecki, A. Tyszka, op. cit. s. 257, M. Kujawski, op. cit. s. 192.
29. R. Bielecki, op. cit. s. 131-132.
30. M. Kujawski, op. cit. s. 196 (angielskie cytaty z raportów Blayneya i Campbella).
31. R. Bielecki, A. Tyszka, op. cit. s. 259.
32. W czasie oblegania tej twierdzy jeden z pocisków z artylerii francuskiej trafił w skład prochów powodując potężną eksplozję. W następstwie tego wydarzenie załoga się poddała, R. Bielecki, Marszałek Ney, Warszawa 1998, s. 93.
33. Był październik.
34. Rozbieżności w relacjach (Młokosiewicz podaje sześć dział, Kujawski za Blayneyem, pięć) R. Bielecki, A. Tyszka, op. cit. s. 257, M. Kujawski, op. cit. s. 198.
35. Karonada była ciężką armatą strzelającą na krótki dystans, ale o potężnej sile rażenia. Była używana na okrętach w szczególności angielskich.
36. R. Bielecki. A. Tyszka, op. cit. s. 257, Młokosiewicz podaje liczbę 600 ( w sumie całego oddziału bez podawania narodowości).
37. Podobne poglądy na prowadzenie działań wojennych w niedzielę, miał konfederacki generał Stonewall Jackson. Rozwiązał go robiąc dwie niedziele pod rząd (w związku z walkami w poprzednią).
38. R. Bielecki, A. Tyszka, op. cit. s. 258.
39. Kirkor pisze, że Bronisz objął dowództwo I batalionu 4 pp w połowie 1810 r. , ale ze stopniem kapitana. Awans na szefa bat. miał otrzymać 14 VIII 1811. Przeczy temu rozkaz cesarza Napoleona przyznający Legie Honorową szefowi bat. Broniszowi z datą 18 XII 1810 r. , S. Kirkor, Pod sztandarami Napoleona, Londyn 1982, s. 44 i 48.
40. R. Bielecki, A. Tyszka, op. cit. s. 259.
41. Generał Guyot powiedział kiedyś do kawalerzystów wystawionych na ogień wroga "czy to żołnierze na co innego stworzeni, jak tylko żeby ginęli". Był to bardzo wybitny dowódca, później dowodził ciężką kawalerią gwardii pod Waterloo, J. Załuski, Wspomnienia, Kraków 1976, s. 250.
42. Gen Lasalle, bez wątpienia jeden z najlepszych dowódców kawalerii tej epoki wprowadził pod Gołyminem, za karę (tchórzostwo) w ogień artylerii rosyjskiej całą swoją słynną "piekielną brygadę" huzarów.
43. Zostawił szkieletową załogę w Maladze w liczbie 300 ludzi, M. Kujawski, op. cit. s. 201.
44. R. Bielecki, A, Tyszka, op. cit. 259-260.
45. R. Bielecki, A. Tyszka, op. cit. 260.
46. Jest to znak jak szybko zmieniała się sytuacja na polu walki.
47. Anglicy jako podstawowego szyku do ataku używali podwójnej linii, która zapewniała dużą siłę ognia, jednakże była łatwa do przełamania dla francuskiej kolumny, jeśli doszło do starcia wręcz. Decydowała tu przewaga masy na jednym odcinku wąskiej, lecz głęboko urzutowanej kolumny, w której mogli uderzać Polacy. Kolumna była za to zdecydowanie gorsza, jeśli chodzi o prowadzenie ognia.
48. Ach te mocne polskie głowy.
49. R. Bielecki, A. Tyszka, op. cit. s. 260-261.
50. R. Bielecki, A. Tyszka, op. cit. s. 261, M. Kujawski, op. cit. s. 212.
51. Wliczając Francuzów.
52. M. Kujawski, op. cit. s. 214.
53. Młokosiewicz w czasie dalszej służby wojskowej dosłużył się szefa batalionu. Wojny napoleońskie skończyły się dla niego pod Lipskiem, gdzie trafił do niewoli. W wojsku Królestwa Polskiego służył w Korpusie Inwalidów i Weteranów do 1817. Potem w powstaniu listopadowym organizował 11 ppl. Walczył pod Woronowem i Kazimierzem w grupie gen. Juliana Sierawskiego. Za te walki otrzymał awans 11 V na płk. Następnie brał udział w walkach pod Kałuszynem, gdzie na czele 4 batalionów zaatakował Rosjan i wziął 1200 jeńców. 26 VIII dosłużył się stopnia generała brygady i dowodził brygadą w dywizji Bogusławskiego w obronie Warszawy we wrześniu 1831. Po powstaniu powrócił do Warszawy i złożył przysięgę Mikołajowi. W kwietniu 1844 roku otrzymał herb Fuengirola (w polu czarnym baszta z blankami, w bramie złoty lew z mieczem w łapie). Zmarł niecały rok później 23 III 1845 r. Pogrzeb bohatera z Hiszpanii prowadził biskup Fijałkowski w "licznej asystencji duchowieństwa i byłych wojskowych". Pochowano go na Powązkach, PSB, op. cit.
54. Np. pod Albuerą.

Bibliografia

1. Bagiński W., Typy wiarusów napoleońskich, Warszawa 1912.
2. R. Bielecki R., Encyklopedia wojen napoleońskich, Warszawa, 2001.
3. Bielecki R., Wielka armia, Warszawa 1995.
4. Bielecki R., Tyszka A., Dał nam przykład Bonaparte. Wspomnienia i relacje polskich żołnierzy, Kraków 1984.
5. Kirkor S., Pod sztandarami Napoleona, Londyn 1982.
6. Kujawski M., Z bojów polskich w wojnach napoleońskich. Maida, Somosierra, Fungirola, Albuera, Londyn 1967.
7. Polski SŁownik Biograficzny, T. XXI.

<<< Wstecz