Nasza księgarnia

Polecamy! Odwiedzając sklepy internetowe pomagasz utrzymać nasz serwis!

Konstytucja Księstwa Warszawskiego z 22 lipca 1807 roku

Castiglione włącz . Opublikowano w Źródła

Tytuł l.

 

Art. 1: Religia katolicka, apostolska, rzymska jest religią stanu.
Art. 2: Wszelka cześć religijna jest wolna i publiczna.
Art. 3: Księstwo Warszawskie podzielone będzie na sześć diecezji, będzie w nim jedno arcybiskupstwo i pięć biskupstw.
Art. 4: Znosi się niewola. Wszyscy obywatele są równi przed obliczem prawa; stan osób zostaje pod opieką trybunatów.

 

Tytuł II. O rządzie.

 

Art. 5: Korona książęca warszawska jest dziedziczną w osobie króla saskiego, jego potomków, dziedziców i następców, podług porządku następstwa ustanowionego w domu saskim.
Art. 6: Rząd jest w osobie króla. On sprawuje w całej swojej zupełności urzędowania władzy wykonawczej. Przy nim Jest praw początkowanie.
Art. 7: Król może zdać na wicekróla część swojej władzy, której jemu samemu przez siebie sprawować nie będzie się podobało.
Art. 8: Jeżeli królowi nie podoba się mianować wicekróla, mianuje prezesa Rady Ministrów. W tym przypadku interesy rozmaitych ministeriów będą roztrząsane w tej radzie dla przedstawienia ich królowi do potwierdzenia.
Art. 9: Król zwołuje, odracza i wyznacza dzień na zgromadzenie głównego sejmu. Zwołuje także sejmiki, czyli zgromadzenia powiatowe, i zgromadzenia gminne- Prezyduje w senacie, gdy to przyzwoitym osądzi.
Art. 10: Dobra korony książęcej składają się naprzód: z rocznego dochodu wynoszącego siedem milionów złotych polskich, przez połowę w dobrach królewskich, a przez połowę w gotowiźnie ze skarbu publicznego, po wtóre, z pałacu królewskiego w Warszawie i z pałacu saskiego.

Tytuł III. O ministrach i o Radzie Stanu.

Art. 11: Skład ministerium jest następujący: minister sprawiedliwości, minister wewnętrzny i czci religijnych, minister wojny, minister przychodów i skarbu, minister policji, minister sekretarz stanu. Ministrowie są odpowiedzialnymi.
Art. 12: Gdy się królowi spodoba zdać na wicekróla część władzy swojej, której sobie samemu nie zachował, każdy z ministrów pracuje oddzielnie z wicekrólem.
Art. 13: Kiedy król nie mianował wicekróla, ministrowie zgromadzają się na Radę Ministrów stosownie do tego, co się rzekło wyżej w 8 artykule.
Art. 14: Rada Stanu składa się z ministrów. Zgromadza się pod prezydencją króla lub wicekróla albo prezesa mianowanego przez króla.
Art. 15: Rada Stanu roztrząsa, układa i stanowi projekta do praw lub urządzenia administracji publicznej, które przekłada każdy minister w przedmiotach tyczących się swych wydziałów.
Art. 16: Czterech referendarzów przydanych jest do Rady Stanu, już to dla przygotowania spraw administracyjnych i tych, w których Rada daje wyroki jako sąd kasacyjny, już też dla znoszenia się Rady z komisjami izby poselskiej.
Art. 17: Rada Stanu rozpoznaje zajścia o jurysdykcję, zachodzące między władzami administracyjnymi i władzami sądowymi, tudzież co w administracji pod spór podpada, jako też oddanie pod sąd urzędników administracji publicznej.
Art. 18: Stanowienia, projekty do praw, wyroki i urządzenia roztrząsane w Radzie Stanu podlegają zatwierdzeniu królewskiemu.

Tytuł IV. O sejmie głównym.

 

Art. 19: Sejm główny składa się z dwóch izb, to jest: z izby pierwszej, czyli izby senatorskiej, i z drugiej izby, czyli poselskiej.
Art. 20: Sejm główny zgromadza się co dwa lata w Warszawie, a to w czasie oznaczonym aktem zwołującym wydanym od króla. Sejm nie trwa dłużej jak dni 15.
Art. 21: Do niego właściwie należy naradzanie się względem prawa podatkowego, czyli prawa przychodów skarbowych, względem praw tyczących się odmian, które uczynić wypada bądź w prawodawstwie cywilnem, bądź w prawodawstwie kryminalnem, bądź też w systemacie menniczym.
Art. 22: Projekty do praw ułożone w Radzie Stanu będą przesyłane głównemu sejmowi za rozkazem króla, uchwalane od izby poselskiej sekretnym kreskowaniem i większością kresek, a potem podane pod sankcję senatu.

 

Tytuł V. O senacie.

 

Art. 23: Senat składa się z osiemnastu członków, to jest: sześciu biskupów, sześciu wojewodów, sześciu kasztelanów.
Art. 24: Wojewodów i kasztelanów król mianuje, biskupów król mianuje, a Stolica Święta instytucję daje.
Art. 25: W senacie prezyduje jeden z jego członków mianowany na to od króla. Art. 26: Urzędowania senatorów są dożywotnie.
Art. 27: Projekty do praw uchwalone w izbie poselskiej stosownie do tego, co się niżej powie, przesyłają się do sankcji senatu.
Art. 28: Senat potwierdza prawo, wyjąwszy w przypadkach następujących:
1) jeżeli prawo uchwalone nie było podług formalności przepisanych konstytucją lub jeżeli obrady zdarzonym gwałtem jakim zamieszane zostały;
2) jeżeli mu wiadomo, że prawo nie było przyjęte większością głosów;
3) jeżeli senat uznaje, że prawo jest przeciwne albo bezpieczeństwu kraju, albo przepisom niniejszej ustawy konstytucyjnej.
Art. 29: W przypadku, gdyby dla jednej z powyższych pobudek odmówił senat sankcji prawu jakiemu, tenże senat nadaje królowi (przez uchwałę wyszczególniającą powody) potrzebną moc do uchylenia uchwały poselskiej.
Art. 30: Kiedy odmówienie sankcji ze strony senatu gruntuje się na jednym z dwóch pierwszych przypadków, w artykule 28 wytkniętych, naówczas król po wysłuchaniu Rady Stanu może nakazać odesłanie projektu prawa do izby poselskiej z zaleceniem, ażeby porządnie postępowała. Jeżeliby zaś tenże sam nieład został ponowiony bądź w porządku zgromadzenia, bądź w formalnościach obradom przepisanych, izba poselska tym samym jest rozpuszczona i król nakazuje nowe wybory.
Art. 31: W przypadku rozwiązania izby poselskiej prawo tyczące się przychodów skarbowych zostaję przedłużone na rok jeden, a prawa cywilne lub kryminalne mają mieć moc swoją bez żadnego określenia i zmiany.
Art. 32: Gdy senat odmówił sankcji prawu, może równie król i we wszystkich przypadkach mianować nowych senatorów i odesłać potem prawo do senatu. Z tym wszystkim senat nie będzie mógł być złożony z więcej jak sześciu biskupów, dwunastu wojewodów i dwunastu kasztelanów.
Art. 33: Gdy król użył prawa nadanego artykułem poprzedzającym, naówczas miejsca wakujące w senacie między wojewodami i kasztelanami dopóty nie będą osadzone, póki senat nie zmniejszy się do liczby 23 artykułem oznaczonej.
Art. 34: Skoro senat potwierdził prawo lub król pomimo pobudek uchwały senatu nakazał je ogłosić, projekt ten staje się prawem natychmiast obowiązującym.

 

Tytuł VI. O izbie poselskiej.

 

Art. 35: Izba poselska składa się:
1) z sześciudziesiąt posłów mianowanych na sejmikach, czyli zgromadzeniach szlachty każdego powiatu, licząc po jednym z powiatu. Posłowie powinni mieć najmniej 24 lat skończonych, być w zupełnym używaniu praw swoich lub być usamowolnionymi,
2) z czterdziestu deputowanych od gminów.
Art. 36: Cały kraj Księstwa Warszawskiego dzieli się na czterdzieści zgromadzeń gminnych, to jest; osiem w mieście Warszawie, a 32 na resztę kraju.
Art. 37: Każde zgromadzenie gminne powinno liczyć w sobie przynajmniej 600 obywatelów mających prawo głosowania.
Art. 38: Członkowie izby poselskiej zostają wciąż na urzędzie lat dziewięć. Odnawiają się w trzeciej części co lat trzy - A zatem, i to na pierwszy raz, trzecia część członków izby poselskiej zostanie na urzędzie tylko przez trzy lata, a druga trzecia część - przez lat sześć. Lista wychodzących członków w tych dwóch epokach przez los się ustanowi.
Art. 39: W izbie poselskiej prezyduje marszałek wybrany z jej łona, a od króla mianowany.
Art. 40: Izba poselska uchwala o projektach do praw, które potem przesyłają się pod sankcję senatu.
Art. 41: Każdego sejmu taż izba mianuje większością sekretnych kresek trzy komisje składające się każda z pięciu członków, to jest: komisję przychodów skarbowych, komisję prawodawstwa cywilnego, komisję prawodawstwa kryminalnego. Marszałek prezydujący w izbie poselskiej donosi przez poselstwo Radzie Stanu o mianowaniu rzeczonych komisji.
Art. 42: Gdy Rada Stanu projekt do prawa ułoży, uwiadamia o tym komisję, której się tyczy przedmiot prawa, przez ministra tego wydziału, do którego się tenże przedmiot ściąga i za pośrednictwem referendarzów przydanych do Rady Stanu. Jeżeli komisja ma jakie uwagi do przełożenia względem projektu do prawa, zgromadza się u tegoż ministra. Referendarze, którym polecone było doniesienie o projekcie do prawa, przypuszczeni są do tych konferencji.
Art. 43: Jeżeli komisja obstaje przy swoich uwagach i żąda określenia w projekcie do prawa, minister donosi o tym Radzie Stanu. Rada Stanu może przypuścić członki komisji do roztrząsania w gronie swoim szczegółów projektu do prawa, które zdawały się potrzebować określenia.
Art. 44: Rada Stanu, powziąwszy wiadomość o uwagach komisji bądź z doniesienia ministra, bądź przez roztrząśnienie w jej zgromadzeniu zaszłe, stanowi ostatecznie opis projektu do prawa, który się przesyła do izby poselskiej, aby o nim stanowiono.
Art. 45: Członki Rady Stanu są tym samym członkami izby poselskiej, zasiadają w niej i mają głos stanowczy.
Art. 46: Członki tylko Rady Stanu i członki komisji poselskiej mają prawo mówienia w izbie, bądź w przypadku zgodności Rady i komisji względem projektu do prawa, końcem dobitniejszego wystawienia pożytków jego, bądź w przypadku rozróżnienia zadań, końcem jawniejszego okazania lub zbijania nieprzyzwoitości onegoż. Żaden inny członek nie może zabierać głosu względem projektu do prawa.
Art. 47: Członki komisji mogą oświadczyć zdanie swoje osobiste względem projektu do prawa, a to bądź gdy z większością zdań w komisji, bądź gdy z mniejszością trzymali. Przeciwnie zaś członki Rady Stanu, mogą tylko mówić za projektem do prawa ułożonym w Radzie.
Art. 48: Gdy marszałek prezydujący w izbie poselskiej uzna, iż rzecz dosyć jest wyjaśnioną, może koniec uczynić roztrząsaniu i podać projekt prawa do kreskowania. Izba kreskuje sekretnie i stanowi prostą większością kresek.
Art. 49: Gdy prawo przejdzie, izba poselska przesyła je zaraz do senatu.

 

Tytuł VII. O sejmikach i zgromadzeniach gminnych.

 

Art. 50: Sejmiki, czyli zgromadzenia powiatowe, składają się z szlachty powiatu.
Art. 51: Zgromadzenia gminne składają się z obywatelów właścicielów nieszlachty i innych obywatelów, mających prawo wchodzenia do nich, jako się niżej powie.
Art. 52: Sejmiki i zgromadzenia gminne król zwołuje. Listy zwołujące oznaczą miejsce, dzień, w którym się zgromadzić, czynności, do których przystąpić i czas, jak długo trwać mają.
Art. 53: Nikt nie może być przypuszczony do dawania głosu, kto nie ma 21 lat skończonych, kto nie jest w zupełnym używaniu praw swoich albo nie jest usamowolnionym, Usamowolnienie może odtąd następować w 21 roku skończonym, bez względu na wszelkie inne przeciwne temu prawa i zwyczaje. Art. 54: Każdy sejmik, czyli zgromadzenie powiatowe, mianuje posła i podaje kandydatów do rad departamentowych i powiatowych tudzież do sądów pokoju.
Art. 55: Na sejmikach prezyduje marszałek mianowany przez króla.
Art. 56: Sejmiki te rozłożone są na 10 oddziałów, każdy oddział składa się z powiatów przedzielonych jednym lub kilku powiatami. Dwa oddziały nie mogą być w jednymże czasie zwołane.
Art. 57: Deputowanych z gmin wybierają zgromadzenia gminne. Podają także podwójną listę kandydatów do rad municypalnych.
Art. 58: Mają prawo głosowania na zgromadzeniach gminnych:
1) każdy obywatel właściciel nieszlachcic;
2) każdy rękodzielnik i przełożony nad czeladzią warsztatową, każdy kupiec mający własny swój zapas w sklepie lub magazynie, wartości 10 tyś. złotych polskich;
3) wszyscy plebani i wikariusze;
4) każdy artysta i obywatel znakomity z talentów, wiadomości lub z przysług uczynionych bądź handlowi, bądź kunsztom;
5) każdy podoficer i żołnierz, który będąc ranny lub odbywszy kilka kampanii otrzymał uwolnienie od służby;
6) każdy podoficer i żołnierz czynnie w służbie będący, który za dobre sprawowanie się otrzymał ozdobę honorową;
7) oficerowie wszelkiego stopnia.
Rzeczeni oficerowie, podoficerowie i żołnierze w rzeczywistej czynnie zostający służbie, którzy by byli na załodze w mieście, gdzie się zgromadzenie gminne odbywa, nie będą mogli używać, w tym tylko przypadku, prawa dozwolonego niniejszym artykułem.
Art. 59: Listę głosujących właścicielów ułoży municypalność, a zaświadczą ją poborcy podatków. Listę plebanów i wikariuszów ułoży prefekt, podpisze minister wewnętrzny. Listę oficerów, podoficerów i żołnierzy, wyrażonych w powyższym artykule, ułoży prefekt, a podpisze minister wojny Listę rękodzielników i przełożonych nad czeladzią warsztatową tudzież kupców mających swój własny zapas w sklepie, magazyn lub fabrykę, wynoszące 10 tyś. złotych polskich i listę obywatelów znakomitych talentami, wiadomościami i przysługami uczynionymi bądź umiejętnościom, kunsztom, bądź handlowi, ułoży prefekt, a zatwierdzi corocznie senat. Obywatele znajdujący się w ostatnim z wyżej rzeczonych przypadków mogą podawać prosto do senatu prośby swoje z dowodami wspierającymi ich żądania.
Art. 60: Senat w każdym przypadku, gdzie by miał powód do mniemania, iż się w ułożenie list wcisnęło jakie nadużycie, może nakazać ułożenie innych.
Art. 61: Zgromadzenia gminne nie mogą być zwołane w jednymże czasie w całym powiecie, lecz będzie zawsze ośmiodniowa przerwa między zebraniem się każdego z nich, wyjąwszy jednak zgromadzenia miasta Warszawy, które mogą być w jednymże czasie po dwa tylko razem zwołane.
Art. 62: Na zgromadzeniach gminnych prezyduje obywatel mianowany od króla. Art. 63: Żadne roztrząsanie jakiejkolwiek bądź natury, żadne uchwalenie próśb lub przełożeń nie będzie miało miejsca na sejmikach i zgromadzeniach gminnych. Trudnić się tylko powinno wyborem bądź deputowanych, bądź kandydatów, których liczba, jak się rzekło wyżej, poprzedniczo jest oznaczona przez listy okólne zwołujące.

 

Tytuł VIII. Podział kraju i administracja.

 

Art. 64: Kraj zostaje podzielony na sześć departamentów.
Art. 65: Administracja każdego departamentu jest przy prefekcie. W każdym departamencie jest rada interesów spornych, składająca się najmniej z 3 członków, a najwięcej z 5 i ogólna rada departamentowa, składająca się najmniej z 16 członków, a najwięcej z 24.
Art. 66: Administracja w powiatach będzie przy podprefektach. W każdym powiecie jest rada powiatowa składająca się najmniej z 9 członków, a najwięcej z 12.
Art. 67: W każdej municypalności administracja będzie przy burmistrzu, czyli prezydencie. Będzie w każdej municypalności rada municypalna, składająca się z 10 członków, gdzie jest 2,5 tyś. mieszkańców lub mniej; z 20, gdzie jest 5 tyś. mieszkańców lub mniej; z 30 w miastach, gdzie ludność przechodzi 5 tyś. mieszkańców.
Art. 68: Prefektów, radców prefektur, podprefektów i burmistrzów mianuje król bez poprzedzającego sobie przedstawienia. Członki rad departamentowych i rad powiatowych mianuje król z podwójnej listy kandydatów podanej sobie od sejmików powiatowych. Odnawiają się przez połowę co lat dwa. Członki rad municypalnych mianuje król z podwójnej listy kandydatów, podanych od zgromadzeń gminnych. Odnawiają się przez połowę co lat dwa. Rady departamentowe, powiatowe i municypalne mianują prezydenta spośród siebie wybranego.

 

Tytuł IX. Porządek sądowy.

 

Art. 69: Kodeks Napoleona będzie prawem cywilnym Księstwa Warszawskiego.
Art. 70: Postępowanie sądowe jest publiczne w rzeczy cywilnej i kryminalnej.
Art. 71: W każdym powiecie będzie jeden sąd pokoju; w każdym departamencie jeden trybunał cywilny pierwszej instancji; na dwa departamenty jeden sąd sprawiedliwości kryminalnej: na cale Księstwo Warszawskie jeden tylko sąd odzewny (apelacyjny).
Art. 72: Rada Stanu, do której przyłączeni są czterej referendarze mianowani od króla, odbywa obowiązki sądu kasacyjnego.
Art. 73: Sędziów pokoju mianuje król z potrójnej liczby kandydatów podanych od sejmików powiatowych. Odnawiają się w trzeciej części co dwa lata.
Art. 74: Porządek sądowy jest niepodległy.
Art. 75: Sędziów trybunatów pierwszej instancji, sądów kryminalnych i sądu odzewnego (apelacyjnego) król mianuje dożywotnio.
Art. 76: Sąd odzewny na doniesienie bądź prokuratora królewskiego, bądź jednego z prezesów może żądać od króla złożenia sędziego w trybunale pierwszej instancji lub w sądzie kryminalnym, którego mieni być winnym przestępnego sprawowania obowiązków. Złożenia sędziego sądu odzewnego może żądać Rada Stanu jako sprawująca obowiązki sądu kasacyjnego. W tych tylko przypadkach król może dać wyrok na złożenie sędziego.
Art. 77: Wyroki sądów i trybunałów wychodzą w imieniu króla.
Art. 78: Prawo łaski służy królowi: on tylko może darować lub zwolnić karę.

 

Tytuł X. O sile zbrojnej.

 

Art. 79: Siła zbrojna składać się będzie ze 30 tyś. ludzi wszelkiego rodzaju żołnierza obecnego pod bronią nie licząc w to gwardii narodowych.
Art. 80: Król może przyzwać do Saksonii część wojska Księstwa Warszawskiego, zastępując ją równą liczbą wojska saskiego.
Art. 81: W przypadku, gdyby okoliczności wymagały, ażeby oprócz wojska Księstwa Warszawskiego posłał król do tego Księstwa inne korpusy wojska saskiego, żaden inny podatek i ciężar publiczny nie będzie mógł być z tego powodu nałożony, prócz tego, jaki by był upoważniony prawem przychodów skarbowych.

 

Tytuł XI. Urządzenia ogólne.

 

Art. 82: Wszyscy urzędnicy nie dożywotni, nawet i wicekról, mogą być według woli króla złożeni, prócz posłów.
Art. 83: Nikt nie może sprawować urzędów bądź duchownych, bądź cywilnych, bądź też sądowych, kto nie jest obywatelem Księstwa Warszawskiego.
Art. 84: Wszystkie akta rządowe, prawodawcze, administracyjne i sądowe pisane będą w języku narodowym.
Art. 85: Ordery cywilne i wojskowe będące dawniej w Polsce utrzymują się, a król jest naczelnikiem tych orderów.
Art. 86: Niniejsza ustawa konstytucyjna będzie dopełnianą urządzeniami wchodzącymi od króla, a roztrząsanymi w jego Radzie Stanu.
Art. 87: Prawa i urządzenia administracji publicznej będą ogłoszone w Dzienniku Praw i aby obowiązywały nie potrzebują innej formy ogłoszenia.

 

Tytuł XII. Urządzenia przemijające.

 

Art. 88: Podatki, jakie są teraz, będą wybierane aż do 1 stycznia 1809.
Art. 89: Nic nie będzie odmienionym, co do teraźniejszej liczby i organizacji wojska dotąd, aż póki w tej mierze pierwszy zwołany sejm główny nie postanowi.

 

Napoleon, cesarz Francuzów, król włoski, protektor Konfederacji Reńskiej, potwierdziliśmy i potwierdzamy powyższą Ustawę Konstytucyjną podaną Nam w skutku 5-go artykułu traktatu zawartego w Tylży, a którą My uważamy za zdolną dopełnić Nasze obowiązanie się względem ludów Warszawy i Wielkiej Polski, godząc oraz ich swobody i przywileje z spokojnością państw ościennych. Działo się w pałacu królewskim w Dreźnie, dnia 22 lipca 1807.

 

Dziennik Praw Księstwa Warszawskiego, t. l