Nasza księgarnia

Iwan Iwanowicz Dybicz (1785-1831)

Opublikowano w Wrogowie Cesarza

Właściwie Hans Karl Friedrich Anton von Diebitsch und Narden. Syn Marii Antoniny von Erckert (1743-1805) i Hansa Ehrenfrieda von Diebitscha (1738-1822), adiutanta Fryderyka II Wielkiego, a potem generała majora w armii rosyjskiej (od 1792), gdzie pełnił funkcję inspektora uzbrojenia w Tule. W roku 1732 jego pradziad otrzymał tytuł barona. Urodził się 13 maja 1785 roku w rodzinnym majątku Grosse Leipe na pruskim Śląsku. W wieku 12 lat posłany przez ojca do Szkoły Wojskowej w Berlinie. Od 1801 dzięki rodzicielskiej protekcji rozpoczął służbę wojskową w armii rosyjskiej w semionowskim pułku gwardii.
Pierwszą kampanią, jaką odbył, była ta rozgrywana w 1805 roku. Pod Austerlitz bił się mężnie, będąc raniony w prawą rękę, w zamian wynagrodzony przez cara złotą szablą z inskrypcją "Za męstwo". W kolejnej kampanii 1806-1807 stawał m.in. pod Iławą, Lidzbarkiem i Frydlandem. Odznaczony orderami św. Jerzego i św. Włodzimierza (oba 4 klasy), a także pruskim Pour le Merite. W 1807 awansowany na kapitana i zatrudniony w kwatermistrzostwie. W 1810 promowany na podpułkownika i dokooptowany do świty Aleksandra I, a następnie przeniesiony do ministerstwa wojny, gdzie przedłożył ówczesnemu ministrowi, gen. Barclayowi de Tolly dziełko o nazwie "Organisationsplan eines Requisitionssystems"("Plan organizacji systemu rekwizycji"), pomagał w reorganizacji i modernizacji armii, współpraca obu panów miała nabrać z czasem wymiaru familijnego.
W 1812 został pułkownikiem, służy jako kwatermistrz (sztabsoficer dyżurny) w korpusie gen. Wittgensteina, który wprzódy wchodził w skład 1.Armii Zachodniej, by w trakcie kampanii działać samodzielnie na froncie bałtyckim. Dzielnie sprawia się Dybicz w potyczce pod Klajsticami, następnie w dwóch bitwach pod Połockiem (za pierwszą otrzymał ordery św. Jerzego i św. Włodzimierza 3 klasy, a za drugą order św. Anny 1 klasy oraz awans na generała majora), potem pod Czaśnikami, Starym Borysowem i Studzianką (za działania nad Berezyną uhonorowany złotą szablą z napisem "Za męstwo", tym razem wysadzaną diamentami). W grudniu stał na czele awangardy korpusu Wittgensteina, ścigając korpus pruski. W Taurogach podpisał konwencję z generałem Yorckiem, a następnie przypieczętował w imieniu cara także układ z Reichenbach.
W kampanii 1813 Dybicz jako kwatermistrz 1. Armii Zachodniej walczy m.in. pod Lutzen, Budziszynem, Dreznem (zabito pod nim dwa konie i odniósł kontuzję). Za Kulm dostał order św. Włodzimierza 1 i 2 klasy, a za Lipsk Aleksander awansuje go na generała porucznika, a książe Schwarzenberg nadaje mu order Marii Teresy.
W 1814 opracował plan ataku na Paryż, bierze udział w bataliach, m.in. pod Brienne, La Rothiere, Arcis-sur-Aube. Za tę kampanię Dybicz wynagrodzony orderem św. Aleksandra Newskiego.
W 1815 został szefem sztabu 1. Armii. Również wtedy poślubił w Warszawie 15-letnią Jenny baronessę von Torgau, córkę Leonharda i Wilhelminy von Smitten. Dziewczyna była podobno siostrzenicą feldmarszałka Barclaya de Tolly. Nie doczekał się potomka ani z tego ani z innych pozamałżeńskich związków. W roku 1820 prowadził wykłady dla oficerów sztabowych i kwatermistrzów. Jako jeden z najbliższych współpracowników cara i jego adiutant (od 1818) jedzie razem z nim w 1821 na kongres do Ljubljany (wyróżniony austriackim orderem Leopolda), w latach 1824-1828 szef sztabu głównego, towarzyszy Aleksandrowi do jego śmierci w Taganrogu w 1825.
W łaski nowego cara Mikołaja I wchodzi dzięki doniesieniu mu o spisku dekabrystów. W 1827 za pogodzenie generałów Jermołowa i Paskiewicza na Kaukazie uczyniony hrabią. Natomiast za znakomicie przeprowadzoną wojnę z Turcją w latach 1828-29 Dybicz został feldmarszałkiem (nominacja 22 IX 1829) i księciem Zabałkańskim, a na dodatek jego pierś ozdobiono orderami św. Jerzego 1 i 2 klasy (tylko trzech innych dowódców zdobyło wszystkie klasy tego orderu: Kutuzow, Barclay de Tolly, Paskiewicz - przyp.L.N) oraz św. Andrzeja Powołańca. W latach 1829-1830 dowodził czernihowskim pułkiem piechoty. Gdy w 1830 pojechał na polecenie cara namawiać króla Prus do interwencji przeciw Francji (która śmiała obalić Karola X) w ramach Świętego Przymierza, ten wręczył mu złotą szablę i order Czarnego Orła w uznaniu jego dotychczasowych zasług. Misję musiał jednak przedwcześnie zakończyć, aby objąć armię na ogarniętych powstaniem (listopadowym) ziemiach polskich. W trakcie przeciągającego się tłumienia powstania listopadowego zmarł na cholerę 10 VI 1831 w obozie w Kleszewie koło Pułtuska. Został przewieziony do Petersburga i pochowany na Wołkowskim Cmentarzu Luterańskim.

Opracował: Maciej Kowalczyk