Pamiętniki o wojnie hiszpańskiej

Hiszpania, dla szczęśliwego pokolenia i żyzności swoich prowiracyy, byłaby nayzamożnieyszem państwem w Europie, gdyby charakter mieszkańców mógł się zgodzić z pracą rolniczą lub handlem. Kray ten w ciągiem był dzierżeniu Kartaginczyków, Rzymian, Gotów, a w końcu Maurów, którzy się w nim przez 700 lat utrzymywali. Dom Austryacki przez dwa wieki panuiąc w Hiszpanii, ustał roku 1700. Karol piąty i jego syn Filip drugi na najwyższym szczycie sławy naród ten postawili.

Hiszpani mieli pierwszeństwo nad innemi ludami dla swey grzeczności, męztwa, sztuki źołnierskiey, i dla tey zalotności iaką przeięli pd kawalerów kastyliyskich i maurów, którzy roskoszną krainę te uświetnili. Zaledwo ieden dwór Franciszka I rnógł się o pierwszeństwo z hiszpańskim ubiegać. Lecz tak szczęśliwe dla monarchii czasy nie długo trwały: ten duch szewaleryi i ubieganie się za wszystkiem co było nadzwyczaynem, wkrótce ustaiąc, w samych tylko romansach pozostały, a Hiszpani stracili nawet tę chwałę żołnierską, która ich w rzędzie pierwszych narodów umieściła.

Pamiętniki o wojnie hiszpańskiej przez pana de Naylies